لازم به ذكر است كه ماهواره در فروردين 1373 وارد ايران شد و از همان زمان به يكي از كانوني‌ترين موضوعات مورد توجه جامعه تبديل گرديد. از آغاز شكل گيري و توسعه ماهواره در ايران، مسأله آثار اجتماعي و فرهنگي آن به طور جدي جزيي از دل‌مشغولي‌هاي مسوولان امر شد كه آيا اين فناوري جديد و بيگانه و در عين حال جذاب سطح كيفي زندگي افراد را تغير داده و خطري را متوجه آن مي‌كند يا نه؟

در اساس ورود ماهواره به كشورهاي اسلامي مانند ايران با اهداف سازمان يافته‌اي صورت مي‌گيرد، جنب و جوش و تحرك مسلمانان فعال در گذشته‌هاي نه چندان دور دشمنان دين را از ترس نفوذ افكار، عقايد و آرمانهاي اسلام مبين به ميان ملت و سرزمينشان هميشه در حالتي تدافعي قرار داده بود و آنها را وادار كرده بود تا دروازه شهرهايشان را ببندند و بر تعداد سنگرها و پناهگاههاي خود بيفزايند تا مبادا اسلام و آيين‌هاي آن از روزنه‌اي به خانه و كاشانه‌شان وارد شود. اما با فراموش كردن دستورات ديني از طرف بسياري از مسلمانان، چنان جوشش و تحرك ديني و شادابي و نشاط مذهبي فروكش كرد كه همان دشمنان آسيب پذير از سنگرها بيرون جستند و دروازه‌ها را گشودند و با خيالي آسوده از موضعي تدافعي به حالت تهاجمي تغيير جهت دادند و هر نوع سلاحي را بر عليه دين و در راه تغيير سنت‌هاي پايدار اخلاقي و كم رنگ سازي فرهنگ‌هاي اصيل مذهبي به كار گرفتند و با آغاز عصر تحول در دنياي ارتباطات و اطلاعات، ماهواره را به عنوان پيشقدم در انتشار فرهنگ ضد دين و اخلاق و با استفاده از راه‌هاي تأثيرگذاري آن بر روي مخاطبان وارد معركه كردند و همين سلاح فرهنگي جاي هزاران هزار سلاح و نيروهاي نظامي را در غارت و چپاول فرهنگ و اخلاق جوامع پر كرد، و تا جايي به تاخت و تاز پرداخت كه فرهنگ‌هاي بومي را به كناري زده و عقايد فرهنگي و اخلاقي جديدي را كه نامأنوس است در جامعه تزريق نمود.

اگرچه اين عقايد جديد و بيگانه و در عين حال جذاب براي بسياري از افراد اعم از پير و جوان يا مرد و زن تغييرات فاحشي در حوزه‌هاي اخلاقي به دنبال نداشت اما در روح و جان بسياري از جوانان و نوجوانان رخنه كرده و آنان را مجذوب خود كرد و اثر پذيري خود را بر ابعاد مختلف زندگي آنها از همين نقطه آغاز نمود. صاحبان و سازندگان ماهواره متأسفانه با شناخت نقطه ضعف‌هاي فرهنگي كشور ميزبان، راه ورود خود را به خوبي هموار نموده و تا جايي به پيشروي ادامه دادند كه علايق، عقايد و سلايق خود را در طرز تلقي و تفكر مخاطبانشان نهادينه كردند.

پيش از پرداختن به تأثير‌ها برنامه‌هاي ماهواره‌اي لازم به يادآوري است كه فرهنگها هيچ گاه تحت تأثير عامل‌هاي دروني و داخلي خود تغيير نمي‌كنند بلكه عامل‌هاي خارجي هستند كه در اين تغيير پذيري نقش اصلي را بازي مي‌كنند، رابطه فرهنگ‌ها با يكديگر، اثر گذاري شرايط سياسي و اجتماعي و نقش فناوري‌هاي جديد در تحول فرهنگها در اين ميان اهميت ويژه‌اي دارند. از اين رو پديده ماهواره به طور جدي و همه جانبه در جهت تحت تأثير قرار دادن سياست، اقتصاد، فرهنگ، ايدئولوژي، علايق و روحيات و رفتار آدميان وارد صحنه شد. ويژگي‌هاي عمده اطلاعاتي كه توسط ماهواره ارائه مي‌شود عبارتند از:

- غير ارادي بودن دريافت آن از طرف مخاطبين و گيرنده‌ها، زيرا به طور اجباري مطرح شده و رشد كرده است.

- فراگيري و به آساني در دسترس بودن آن، امروزه با نصب يك آنتن مخصوص و فشردن دكمه تلويزيون مي‌توان به بيش از هزاران شبكه تلويزيوني سراسر جهان دسترسي پيدا كرد كه هيچگونه فيلتري براي پخش برنامه‌هايشان وجود ندارد.

- جالب و پر كشش بودن محتواي برنامه‌هايشان بخصوص براي نسل جوان كه به دنبال تنوع و زيبايي است ديدن چهره‌هاي مشهورترين هنرمندان جهاني، استفاده بهينه از رنگها و دكوراسيونها در ساخت برنامه‌هاي مختلف، در حالي كه برنامه‌هاي تلويزيونهاي داخلي بيشتر از كليشه‌ها بهره مي‌گيرند، كانالهاي ماهواره‌اي سعي در ارضاي حس زيباي شناختي افراد و مخاطبانشان دارند.

دعوت برنامه‌هاي ماهواره‌اي به طرز فكر جديد و يكساني فرهنگي و رفتاري و برداشتن حد و مرزهاي دروني و اخلاقي.

طراحان و اشاعه دهندگان فناوري ماهواره در پاسخ به اين سوال آيا برنامه‌هاي ماهواره‌اي باعث آسيب پذيري فرهنگ‌هاي ملي و بومي مي‌شوند؟ اشاره مي‌كنند به اين نكته كه اگر فرهنگ‌هاي بومي و داخلي آنقدر ضعيف هستند كه توان مقابله و حضور در برابر كانال‌هاي خارجي و ماهواره‌اي و مبادلات فرهنگي را ندارند همان بهتر است كه بميرند. اين پاسخ مسأله‌اي قابل توجه را مطرح مي‌كند و آن اين است كه اگر برنامه شبكه‌هاي داخلي كمي انعطاف پذيري از خود نشان دهند و توان مقابله با كشش‌هاي دروغين برنامه‌هاي ماهواره را در خود تقويت كنند و افراد و به خصوص جوانان بتوانند آنچه را كه مي‌خواهند در چارچوب قوانين و موازين شرعي بدانند، در كانالهاي داخلي پيدا كنند ديگر كششي به سمت ماهواره و برنامه‌هاي آن پيدا نمي‌كنند. اما حضور غير ارادي و غير داوطلبانه ماهواره نوعي تأخر فرهنگي و ناسازگاري در نظام ارزشي جوامع را در پي داشته و از طرف ديگر باعث تغيير در سازمان كلي زندگي افراد شده و تبليغات وسيع ماهواره در جهت خريد توليدات و كالاهاي جديد آنها را به شدت دچار مصرف زدگي و تجمل گرايي كرده است.

منبع:نسل فردا